"พระนารายณ์ราชนิเวศน์" เป็นพระราชวังซึ่งสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ.๒๒๐๙ เพื่อใช้ประทับ ณ เมืองลพบุรี โดยมีพระราชประสงค์ให้เมืองลพบุรีเป็นราชธานีแห่งที่สอง ทำให้ลพบุรีได้กลายเป็นศูนย์กลางในการปกครอง การติดต่อสมาคมกับคณะฑูตจากต่างประเทศ เป็นแหล่งวิยาการสมัยจากยุโรป การก่อสร้าง วิทยาศาตร์และศาสนา ซึ่งเข้ามาปรากฏตัวอยู่ท่ามกลางสภาพแว้ดล้อมของศิลปวัฒนธรรมไทยตลอดจนวัฒนธรรมอันเก่าแก่ของชนชาติอื่นๆที่เคยสะสมกันอยู่ในเมืองโบราณแห่งนี้ ในรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสถาปัตยกรรมครั้งใหญ่ เนื่องจากมีชาวต่างประเทศ โดยเฉพาะฝรั่งเศส ได้เข้ามาช่วยในการก่อสร้างป้อมปราการ อาคารต่างๆ ตลอดจนพระที่นั่งในพระราชวังลพบุรี โดย บาทหลวงโทมัสเป็นผู้นำแบบแปลนสำหรับก่อสร้างมาจากทวีปยุโรป

    พระนารายณ์ราชนิเวศน์ จึงเป็นพระราชวังที่ผสมผสานระหว่างศิลปกรรมไทยกับศิลปกรรมแบบตะวันตก ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(รัชการที่ ๔)ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ซ่อมแซมขึ้นใหม่เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๙๙ และพระราชทานชื่อว่า”พระนารายณ์ราชนิเวศน์” ปัจจุบันได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน และเปิดให้ประชาชนได้เข้าชมแบ่งเป็นเขตพระราชฐานชั้นนอก เขตพระราชฐานชั้นกลางและเขตพระราชฐานชั้นใน ที่มีความสมบูรณ์มีพระที่นั่งที่สำคัญได้แก่

-พระที่นั่งดุสิตสวรรค์ธัญมหาปราสาท

-พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ธัญมหาปราสาท

-พระที่นั่งจันทรพิศาล

หมู่พระที่นั่งพิมานมงกุฏซึ่งเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์